When God was a Girl

Ondanks het feit dat we niets met zekerheid kunnen zeggen over een steentijdreligie, kunnen we enige informatie uit de mythologie halen. In grote lijnen kunnen we stellen dat in egalitaire landbouwculturen voornamelijk godinnen worden vereerd, waarbij het vrouwelijke als levengevend principe centraal staat. In herdersculturen treffen we overwegend goden aan, die steeds dominanter worden en uiteindelijk ook alleen willen heersen. Een groot verschil tussen beide culturen is dat de landbouwgodinnen vaak aarde- en graangodinnen zijn, terwijl de herdersgoden meer hemelgoden zijn. Als dominantieculturen ertoe overgaan om egalitaire culturen te koloniseren, zien we dat goden en godinnen uit verschillende culturen eerst elkaars partner worden en huwen, totdat er veelal een monotheïstische religie met een scheppende vadergod overblijft. De levengevende moedergodin met al haar symboliek wordt dan uit de boeken geschreven, geabstraheerd of gedemoniseerd.

Mother Goddess from Çatalhöyük Snake_Goddess_-_Heraklion_Achaeological_Museum_retouched

De Britse historica Bettany Hughes heeft met de BBC een documentaire gemaakt over ‘Women and Religion’. De eerste aflevering ‘When God was a Girl’ sluit perfect aan op de Colleges Herstory of Art.

 

De andere afleveringen zijn te bekijken op het weblog van Het vrouwelijk goddelijke: http://vrouwelijkgoddelijke.wordpress.com/2013/10/02/divine-women-the-hidden-history-of-women-in-religion/

© Karin Haanappel

Uit het boek Herstory of Art door Karin Haanappel
Meer informatie: www.herstoryofart.nl 

Advertenties

Weblog over Oud Europa

de donau cultuur

De term Oud Europa heeft archeologe Marija Gimbutas (1921-1994) bedacht en ingevoerd om duidelijk te maken dat er lang voor de klassieke oudheid al sprake was van hoogstaande culturen in Europa. De culturen in Oud Europa waren egalitair, homogeen en gericht op het voortbestaan van de samenleving. Een van de oudste beschavingen is de Donau cultuur (5000-3500 BC).
De kunstwerken uit Oud Europa bestaan uit decoratieve ontwerpen op basis van een symboolsysteem waarin balans, evenwicht en cyclisch bewustzijn en holistisch denken een grote rol spelen. Taalkundig onderzoek heeft duidelijk gemaakt dat deze symbolen niet zuiver decoratief zijn maar het Donauschrift vertegenwoordigen.

Het weblog Oud Europa is een aanvulling op het boek ‘Herstory of Art’ en zal zich richten op neolithische, egalitaire samenlevingen, zoals de Donau cultuur, in Oud Europa. De berichten zullen overwegend in het Nederlands geschreven worden, maar het kan ook voorkomen dat ik ze in het Engels, Duits of Frans publiceer. Mijn doel is zichtbaar maken voor iedereen dat dominantie en strijd niet aangeboren en normaal zijn, maar ontstaan zijn door externe factoren. Ik ben van mening dat het uiterst belangrijk is om deze kennis van meet af aan op te nemen in alle vormen van onderwijs en educatie zodat het kennen van egalitaire culturen kan bijdragen aan een toekomst in balans.

Karin Haanappel
kunsthistorica, auteur & docent

Website: www.herstoryofart.nl
Email: oudeuropa@herstoryofart.nl

Oud Europa is te volgen in de social media:
Facebook: www.facebook.com/oudeuropa
Twitter: @oudeuropa
Pinterest: www.pinterest.com/herstoryofart/danube-culture-5000-3500-bc/
Weblog: www.oudeuropa.wordpress.com

Colleges Herstory of Art: Neolithicum

Donau rivier

In het eerste college hebben we kennis gemaakt met paleolithische kunst en gezien dat de kunstenaars egalitair en sjamanistisch leefden. Meer hierover kun je lezen in het volgende artikel: http://venuskunst.wordpress.com/2013/09/21/paleolithische-kunstenaars-leefden-egalitair-en-sjamanistisch/

In het neolithicum is dat in eerste instantie niet anders gesteld dan in het paleolithicum, de mensen leven nog steeds egalitair en sjamanistisch. Dat is ook in hun kunstwerken duidelijk te zien. Het neolithicum, de nieuwe steentijd, wordt vaak geassocieerd met het ontstaan van landbouwculturen, terwijl de oude steentijd hoofdzakelijk jagers/verzamelaars kende. Toch is die verandering niet over een nacht ijs gegaan, het ontstaan van landbouw- en (later ook) herdersculturen is een zeer geleidelijk proces geweest.

 

In de omgeving van Göbekli Tepe zijn sporen van wilde graansoorten aangetroffen, die vervolgens gedomesticeerd zijn. Hier in dit gebied is waarschijnlijk de landbouw ontstaan. Zoals in het college naar voren is gekomen (en ook in Herstory of Art staat vermeld) zijn het vrouwen geweest die de landbouw hebben ‘uitgevonden’. Op het filmpje van de BBC documentaire How Art Made the World zie je de fascinerende restanten van Göbekli Tepe. Ook in Herstory of Art kun je lezen over de ‘oudste tempel ter wereld’. Na 8500 BC verandert het klimaat en is er geen sprake meer van een paradijselijke omgeving rond Göbekli Tepe. De mensen trekken geleidelijk aan weg en nemen hun nieuw verworven kennis mee. Ze trekken richting het noorden/westen (Anatolië en Europa) en richting het zuiden (Mesopotamië en Levant). Omgevingsfactoren zorgen ervoor dat naar het noorden/westen de egalitaire landbouwculturen de overhand hebben, terwijl naar het zuiden de herdersculturen dominant worden.

neolithicum

Egalitaire culturen zijn hoogstaande beschavingen zonder hiërarchische (staats)autoriteit, maar waar economische welvaart vanzelfsprekend is, waar men taal, schrift, kunst en religie (géén godsdienst) kent en waar mensen vanuit hun eigen potentieel een bijdrage leveren aan het in stand houden van de samenleving.

Sociaal gezien ontwikkelen zich vanuit de jagers/verzamelaars twee typen culturen:
1. Landbouwculturen: egalitaire cultuur, hoofdzakelijk vrouwenwerk (vergelijk voedsel verzamelen)
2. Herdersculturen: dominantie cultuur, hoofdzakelijk mannenwerk (vergelijk jagen)

Het grootste verschil is dat dominantie culturen een centraal gezag hebben, hiërarchie kennen en koloniseren. Egalitaire culturen zijn in balans en gericht op het in stand houden van de eigen samenleving en niet gericht op expansie. Dominantie culturen kunnen egalitaire culturen annexeren (denk bijvoorbeeld aan hoe de Etrusken opgegaan zijn in het Romeinse rijk).

In de les zijn verschillende landbouwculturen aan bod gekomen:
1. Halaf cultuur (later overgenomen door de Oebaid cultuur)
2. Predynastieke Egypte (later overgegaan in matrilineaire erfopvolging bij de oude Egyptenaren)
3. Çatalhöyük (http://www.catalhoyuk.com/ & https://vrouwelijkgoddelijke.wordpress.com/2016/10/08/8000-jaar-oude-venuskunst-in-catal-huyuk-gevonden/)
4. Oud Europa (https://herstoryofart.wordpress.com/2011/10/25/de-vergeten-wereld-van-oud-europa-de-donaucultuur-5000-3500-bc/)

Binnen de landbouwculturen is de keramiektraditie ontstaan. In Herstory of Art is na te lezen dat er in de taalkunde en mythologie voldoende bewijzen zijn om te stellen dat deze keramiektraditie gestart is door vrouwen. Gedurende eeuwen zullen niet alleen vrouwen de landbouwers zijn, maar ook de pottenbakkers.

keramiek traditie is gestart door vrouwen www.herstoryofart.nl

Oud Europa heeft een eigen weblog www.oudeuropa.wordpress.com en Facebookpagina www.fb.com/oudeuropa waar regelmatig berichten geplaatst worden.

Lees meer over neolithische kunst in ‘Herstory of Art’ pagina 20-45.

© Karin Haanappel

Uit het boek Herstory of Art door Karin Haanappel
Meer informatie: www.herstoryofart.nl 

Weblog over Venuskunst

Venuskunst is sacrale voorchristelijke vrouwelijke kunst die te maken heeft met leven, dood en wedergeboorte. In mijn boek ‘Herstory of Art’ ben ik daar uitgebreid op ingegaan en heb aangetoond dat Venuskunst symbool staat voor de levenscyclus die universeel, mondiaal en zelfs tijdloos is.

venuskunst oude en nieuwe steentijd

Het weblog Venuskunst is een aanvulling op het boek ’Herstory of Art’ en zal wereldwijde Venuskunst in kaart brengen. De berichten zullen overwegend in het Nederlands geschreven worden, maar het kan ook voorkomen dat ik ze in het Engels, Duits of Frans publiceer. Het doel is Venuskunst de plaats te geven in de kunstgeschiedenis die het verdiend! Daarbij wordt de geschiedenis der kunsten niet gestart in de klassieke oudheid, maar in prehistorische, egalitaire tijden met Venuskunst, zodat zichtbaar wordt dat kunst van meet af aan gemaakt is door mensen: mannen én vrouwen!

Karin Haanappel
kunsthistorica, auteur & docent

Website: www.herstoryofart.nl
Email: venuskunst@herstoryofart.nl

Venuskunst is te volgen in de social media:
Facebook: www.facebook.com/venuskunst
Twitter: @Venus_Kunst
Pinterest: http://pinterest.com/herstoryofart/venuskunst/
Weblog: www.venuskunst.wordpress.com

Colleges Herstory of Art: Paleolithicum

In de 19e eeuw, wanneer de historische wetenschappen ontstaan, wordt het startpunt van de geschiedenis bij de Grieken en de Romeinen gelegd en de westerse filosofie als toonaangevend beschouwd. Dit komt door de bevoorrechte positie van de klassieke oudheid als bakermat van onze westerse beschaving. Vanuit deze gedachte is het vanzelfsprekend dat de meeste kunstgeschiedenisboeken daar ook starten.

De Colleges Herstory of Art starten met de vroegste kunstuitingen in Europa van de moderne mens. De moderne mens (homo sapiens) komt uit Afrika en wordt rond 40.000 BC voor het eerst gesignaleerd in Europa. The Bradshaw Foundation heeft een interactief programma ontwikkeld: The Journey of Mankind, waarbij je via verschillende kaarten de trek van de homo sapiens (vanaf ca. 160.000 BC) over de aarde kan volgen. http://www.bradshawfoundation.com/journey/

Voorjaar 2013 had het British Museum London de tentoonstelling Ice Age Art: ‘the contemporary minds of 40,000 years ago’ waarbij zichtbaar werd dat 40.000 jaar geleden kunstenaars al gebruik maakten van symbooltaal en hun hersencapaciteiten gelijk zijn aan die van de hedendaagse mens. Prehistorische culturen zijn ook niet ’primitief’ in de zin dat ze eenvoudiger zijn dan wij, ze zijn ‘primitief’ omdat ze dichter staan bij de toestand waaruit de gehele mensheid is voortgekomen. Op YouTube is een afspeellijst gemaakt met video’s in relatie tot Ice Age Art en Paleolithische kunst.

Veel kunst uit het Paleolithicum wordt aangeduid als ‘Venuskunst’, een term die berust op een misverstand, maar zoals wel vaker gebeurt in de kunstgeschiedenis, uiteindelijk uitgroeit tot een stijl/stroming. Hoe men aan deze term komt, kun je nalezen op mijn weblog over Venuskunst: http://venuskunst.wordpress.com/2013/05/02/wat-is-venuskunst/

venuskunst

Het weblog Venuskunst is een aanvulling op mijn boek ‘Herstory of Art’ en zal wereldwijde Venuskunst in kaart brengen.

In ‘Herstory of Art’ is na te lezen dat de kunstenaars in de oude steentijd voornamelijk vrouwen waren. Zelfs de oudst bekende kunstenaar blijkt een vrouw te zijn! Lees het artikel op dit weblog: https://herstoryofart.wordpress.com/2011/07/13/de-vrouwelijke-kunstenaar-uit-27-000-bc/

mobiele kunst en permanente kunst

De oude steentijd staat vaak ver bij onze belevingswereld vandaan, toch moeten we proberen onze eigen referentiekaders los te laten en open te staan voor het onbekende. Daarbij is het goed te beseffen dat de kunstgeschiedenis geen verhaal is van vooruitgang in technische bedrevenheid, maar van veranderingen in ideeën en behoeften. Daarom is het uiterst belangrijk kunst te beschouwen in de context van de tijd waarin het is gemaakt en onze hedendaagse bril af te zetten.

Chauvet cave, 28.000 BC Chauvet cave 28.000 BC Chauvet cave 280.000 BC

Grot van Chauvet, 28.000 v. Chr. (klik hier voor meer informatie)

Door paleolithische grotschilderingen met een ‘open mind’ te bestuderen, wordt duidelijk dat de Cyclus van het Leven ook hier een centraal thema is en kunnen de grotschilderingen zelfs in verband gebracht worden met Venuskunst. Naast dat zullen we ons moeten realiseren dat we deze kunst niet goed kunnen duiden zonder de kennis van het sjamanisme erbij te betrekken (zie ‘Herstory of Art’ hoofdstuk 1) en in het artikel Paleolithische kunstenaars leefden egalitair en sjamanistisch: http://venuskunst.wordpress.com/2013/09/21/paleolithische-kunstenaars-leefden-egalitair-en-sjamanistisch/

Lees meer over paleolithische kunst in ‘Herstory of Art’ pagina 10-20.

© Karin Haanappel

Uit het boek Herstory of Art door Karin Haanappel
Meer informatie: www.herstoryofart.nl 

Inleiding Colleges Herstory of Art

Vrouwelijke kunstenaars zijn vaak in de vergetelheid geraakt of in de schaduw gebleven van grote meesters. Immers, de kunstgeschiedenis is hoofdzakelijk gericht op ‘dead, white and western male artists’. Het traditionele beeld van de kunstgeschiedenis stelt dat ‘women are incapable of greatness’ waardoor er geen vrouwelijke kunstenaars zijn opgenomen in de canon van de kunstgeschiedenis, midden 19e eeuw.

De Amerikaanse kunsthistorica Linda Nochlin gaat in 1971 op zoek naar een antwoord op de vraag ‘Why have there been no great women artists’. Enkele jaren daarvoor hadden feministen vele vrouwelijke kunstenaars gevonden, talent alleen was dus niet genoeg om opgenomen te worden in de canon. Volgens Nochlin heeft dit vooral te maken met de eeuwenlange uitsluiting van vrouwen van het kunstonderwijs en het in stand houden van bestaande beeldvorming en machtsverhoudingen in de kunst. Ze vraagt zich af: ‘What if Picasso had been born a girl? Would Senor Ruiz have paid as much attention or stimulated as much ambition for achievement in a little Pablita?’ Haar onderzoek is op internet na te lezen (Engelstalig), klik hier.

Guerrila Girls

In 1971 was Nochlins onderzoek revolutionair, maar toen er in 1985 niet veel was veranderd, trad een groep gemaskerde vrouwen in de Verenigde Staten naar buiten: the Guerrilla Girls. Zij wilden de wereld bewust maken van het feit dat vrouwelijke kunstenaars altijd deel hebben uitgemaakt van de maatschappij maar meestal gediscrimineerd zijn op grond van hun sekse. De Guerrilla Girls bestaan nog steeds.

 

the advantages of being a woman artist

Vandaag de dag is er nog steeds geen sprake van gelijkwaardigheid tussen mannelijke en vrouwelijke kunstenaars. Dit komt doordat bestaande beeldvorming en machtsverhoudingen in de kunst worden herhaald, bevestigd en daarmee bestendigd. Het grote publiek kent nauwelijks werk van vrouwelijke kunstenaars (of niet-westerse kunstenaars). De meeste opleidingen, de museale wereld en de kunsthandel houden vast aan oude patronen waarmee bevestigd wordt dat ‘women are incapable of greatness’.

Zolang wij uitsluitend de traditionele canon van de (kunst)geschiedenis voorgeschoteld krijgen, blijft de geschiedenis er een van helden en overwinnaars, van oorlogen en rooftochten. Ook de mythe van het oerpatriarchaat wordt dan in stand gehouden. Daarom starten de Colleges Herstory of Art met de vroegste kunstuitingen in de oude steentijd om vervolgens vrouwelijke kunstenaars op de kaart te zetten tot het moment waarop de canon van de kunstgeschiedenis voor het eerst werd geschreven. Daarmee wordt Her Story geplaatst naast His Story zodat zichtbaar wordt dat kunst van meet af aan gemaakt is door mensen: mannen én vrouwen!

© Karin Haanappel

egalitaire kunstgeschiedenis

Uit het boek Herstory of Art door Karin Haanappel
Meer informatie: www.herstoryofart.nl 

CKV onderwijsrecensie Herstory of Art

Herstory of Art is vorig jaar meegenomen in de aanbevolen nieuwe literatuur voor het vak CKV Culturele Kunstzinnige Vorming dat gedoceerd wordt op middelbare scholen. Daarvoor is gebruik gemaakt van de NBD|Biblion recensie geschreven door drs. J.M.L.E. de Koning.

Deze vlot geschreven, goed geïllustreerde en speels vormgegeven publicatie vol eyeopeners is verplichte kost voor iedereen die met kunst te maken heeft.

 

Herstory of Art onderwijsrecensie CKV