Tagarchief | klassieke oudheid

Het vrouwbeeld verandert in de 4e eeuw BC en de ideale vrouw wordt geboren

Vanaf het einde van de 4e eeuw BC verandert het vrouwbeeld in de Griekse kunst. De tijd van de volle Venusbeelden uit paleolithische en neolithische tijden was al geruime tijd voorbij. De traditie was nu om vrouwenbeelden gekleed te maken zodat er niet langer een associatie zou zijn met vruchtbaarheid. Immers, de Grieken hadden een god van de vruchtbaarheid: Dionysos. Hij was geboren uit het dijbeen van zijn vader Zeus en had nooit een moederfiguur gekend. Voor hem waren vrouwen om plezier mee te maken.
En dan verschijnen ineens de eerste naakte vrouwenbeelden in de Griekse oudheid. Dit is te danken aan de beeldhouwer Praxiteles, die een beeld maakte van een naakte Aphrodite, godin van de schoonheid en de liefde, die net op het punt staat een bad te nemen. Haar kleding heeft zij al uitgetrokken en over een vaas gedrapeerd. Haar rechterhand houdt zij voor haar poort des levens, in latere tijden aangeduid als schaamstreek. Dit doet zij niet om zich te schamen, maar om aan te geven dat vruchtbaarheid niet aan de orde is. Het gaat immers om de schoonheid en aantrekkelijkheid van Aphrodite als liefdesgodin. Met andere woorden, het gaat om lust en liefde, niet om vruchtbaarheid en voortplanting. Het origineel is helaas verloren gegaan en we kennen het beeld alleen nog maar van Romeinse kopieën. Het staat bekend als de Venus van Knidos. In de oudheid geloofde men dat vrouwelijk naakt aphroditische krachten had: alleen al door het kijken naar een naakte Venus zouden seksuele gevoelens worden opgewekt die voortvloeien uit de liefdesgodin zelf.

Aphrodite van Knidos, Romeinse kopie

Praxiteles heeft het beeld in opdracht van de bewoners van het eiland Kos gemaakt, maar toen bleek dat de godin naakt was verbeeld, weigerden ze het. Praxiteles maakte een nieuwe, geklede versie voor het eiland Kos en de naakte versie werd geschonken aan het eiland Knidos. Plinius vertelt dat het beeld een grote toeristische trekpleister werd en daarmee het meest beroemde beeld van de Griekse oudheid. De Venus van Knidos had een grote aantrekkingskracht op mannen. Romeinse auteurs verhalen eeuwen later nog over een jongeman die speciaal naar Knidos was gekomen om dit beeld te zien. Hij was op slag verliefd geworden en had zich op een nacht in de tempel  -waar het beeld zich bevond- opgesloten en de liefde met het beeld bedreven. Het gevolg was een donkere vlek die nooit meer wegging! Of het verhaald op waarheid berust, is niet interessant. Met dit verhaal over de Aphrodite van Praxiteles wordt de ideale vrouw geboren, een traditie die tot de dag van vandaag voortduurt en die zelfs wordt weerspiegeld in de figuur van Barbie. Zolang de klassieke oudheid gezien wordt als bakermat van onze westerse beschaving, zal dit type vrouw de ideale vrouw blijven symboliseren.

de ideale vrouw

© Karin Haanappel
De tekst is ontleend aan het boek  ‘Herstory of Art’ (2012)

Uit het boek Herstory of Art door Karin Haanappel
Meer informatie: www.herstoryofart.nl 

 

When God was a Girl

Ondanks het feit dat we niets met zekerheid kunnen zeggen over een steentijdreligie, kunnen we enige informatie uit de mythologie halen. In grote lijnen kunnen we stellen dat in egalitaire landbouwculturen voornamelijk godinnen worden vereerd, waarbij het vrouwelijke als levengevend principe centraal staat. In herdersculturen treffen we overwegend goden aan, die steeds dominanter worden en uiteindelijk ook alleen willen heersen. Een groot verschil tussen beide culturen is dat de landbouwgodinnen vaak aarde- en graangodinnen zijn, terwijl de herdersgoden meer hemelgoden zijn. Als dominantieculturen ertoe overgaan om egalitaire culturen te koloniseren, zien we dat goden en godinnen uit verschillende culturen eerst elkaars partner worden en huwen, totdat er veelal een monotheïstische religie met een scheppende vadergod overblijft. De levengevende moedergodin met al haar symboliek wordt dan uit de boeken geschreven, geabstraheerd of gedemoniseerd.

Mother Goddess from Çatalhöyük Snake_Goddess_-_Heraklion_Achaeological_Museum_retouched

De Britse historica Bettany Hughes heeft met de BBC een documentaire gemaakt over ‘Women and Religion’. De eerste aflevering ‘When God was a Girl’ sluit perfect aan op de Colleges Herstory of Art.

 

De andere afleveringen zijn te bekijken op het weblog van Het vrouwelijk goddelijke: http://vrouwelijkgoddelijke.wordpress.com/2013/10/02/divine-women-the-hidden-history-of-women-in-religion/

© Karin Haanappel

Uit het boek Herstory of Art door Karin Haanappel
Meer informatie: www.herstoryofart.nl