Tagarchief | Querelle des Femmes

Colleges Herstory of Art: renaissance & maniërisme

Als we aan de Italiaanse renaissance denken, doemt vaak direct het beeld op van de stad Florence. Daar heeft Vasari wel voor gezorgd toen hij ‘De Levens van de meest prominente schilders, beeldhouwers en architecten’ schreef en in 1550 overhandigde aan hertog Cosimo I van Florence. Vasari laat heel bewust de wedergeboorte van de klassieke oudheid plaatsvinden in Florence en stelt dat kunst uit andere steden overwegend in haar schaduw staat. Alleen als hij er echt niet omheen kan, noemt hij ook kunstenaars uit andere steden. Zo schrijft hij onder andere over Titiaan uit Venetië én over vrouwelijke kunstenaars uit Bologna en Cremona. Om de Levens van deze vrouwen te lezen, kun je helaas niet uit de voeten met een Nederlandse vertaling van Vasari’s boek want daar zijn ze van meet af aan buiten gehouden, in tegenstelling tot vertalingen in andere talen! Zie: https://herstoryofart.wordpress.com/2011/06/25/vasari-over-vrouwelijke-kunstenaars/

vasari over vrouwelijke kunstenaars

Vasari schrijft uitvoerig over Properzia De’ Rossi (ca. 1490-1529) en Sofonisba Anguissola (ca. 1535-1625). Over deze laatste is hij zo lovend dat hij uitspreekt “De vrouwen zijn in staat van uitmuntendheid terecht gekomen. In elke kunstdiscipline die zij in hun handen krijgen.” Lees verder in het artikel Arte delle Donne ~ Enkele vrouwelijk kunstenaars uit de Italiaanse Renaissance: https://herstoryofart.wordpress.com/2012/06/16/arte-delle-donne-enkele-vrouwelijke-kunstenaars-uit-de-italiaanse-renaissance/

Tijdens de renaissance kwam de Querelle des Femmes tot volle bloei, een pennenstrijd om vrouwen die duurde tot de Franse Revolutie. De geschreven teksten weerspiegelden de discussies die plaatsvonden in universitaire kringen, kerkelijke instanties en diverse hoven. Zowel mannen als vrouwen droegen hun steentje bij en keerde zich tegen de misogyne tradities of onderschreven ze. Lees meer in het volgende artikel en bekijk ook de bijgevoegde video’s:  https://herstoryofart.wordpress.com/2014/04/25/het-querelle-des-femmes-een-pennenstrijd-om-vrouwen/

Het lijkt alsof er voor vrouwen geen renaissance heeft plaatsgevonden en dat is in Florence ook zeker het geval geweest tijdens het quattrocento (lees pag. 84-87 in Herstory of Art). Toch kent Italië zeer getalenteerde kunstenaressen, veelal afkomstig uit Bologna. Deze stad heeft vanaf de late 11e eeuw een universiteit waar ook vrouwen werden toegelaten. Het culturele klimaat in Bologna vertoonde destijds opvallend veel overeenkomsten met Occitanië wat een reden kan zijn voor deze gelijkwaardigheid. Lees over de Occitaanse renaissance is dit artikel: https://herstoryofart.wordpress.com/2014/03/23/de-occitaanse-renaissance/

Bologna een renaissance voor vrouwen

Bologna kent een lange traditie van talentvolle kunstenaressen, waarvan er vier besproken worden in Herstory of Art.

1. De heilige Catherina dei Vigri (1413-1463)

2. Properzia De’ Rossi (ca. 1490-1529)

3. Lavinia Fontana (1552-1614)

4. Elisabetta Sirani (1638-1665)

Uiteraard kende ook Noord-Europa vrouwelijke kunstenaars, zowel in de 15e als de 16e eeuw. Vooral in Vlaanderen zijn veel namen van vrouwelijke kunstenaars bekend. Vier ervan worden besproken in Herstory of Art.

1. Agnes vanden Bossche (ca. 1435-1504)

2. Margaretha van Eyck (gestorven voor 1426, zuster van gebroeders Van Eyck)

3. Levina Teerlinc-Bening (1510/20-1576)

4. Catharina van Hemessen (ca. 1527-1581)

Op het YouTube kanaal van Herstory of Art zijn video’s te bekijken van enkele vrouwelijke kunstenaars die besproken zijn in het College renaissance & maniërisme.

Lees meer over renaissance & maniërisme in ‘Herstory of Art’ pagina 82-99.

© Karin Haanappel

Uit het boek Herstory of Art door Karin Haanappel
Meer informatie: www.herstoryofart.nl 

 

 

Het Querelle des Femmes, een pennenstrijd om vrouwen

Het Querelle des Femmes is een lange, ononderbroken, literaire strijd tussen auteurs die vrouwen aanvielen en degenen die hen verdedigden. Een pennenstrijd waarbij zowel mannelijke als vrouwelijke schrijvers in opstand kwamen tegen zeer misogyne uitspraken. Het debat duurde ruim drie eeuwen, vanaf de vroege 15e eeuw tot de Franse Revolutie, en werd in verschillende Europese landen in diverse talen gevoerd. Dat de Querelle des Femmes stopte na de Franse Revolutie betekende overigens niet dat de misogyne uitspraken ophielden te bestaan……

christine de pisan @herstoryofart

Met haar ‘Le Livre de la Cité des Dames’ (1405) wordt Christine de Pisan (1364-1430) doorgaans gezien als een van de eerste vrouwen die een bijdrage leverde aan de Querelle des Femmes. In een allegorische uiteenzetting schets zij een situatie – een Stad der Vrouwen – waar vrouwen veilig kunnen wonen zonder mikpunt te worden van de spot van mannen, waar hen recht zal worden aangedaan en waar zij beschermd worden tegen alle valse aantijgingen. Het is interessant te ontdekken dat dit boek uit het begin van de 15e eeuw nog steeds actueel is. Zo stelt Christine de Pisan ‘dat er niets is wat meisjes niet zouden kunnen doen en jongens wel. Het is de maatschappij die bepaalt wat aan mannen en wat aan vrouwen moet worden overgelaten. Als we dit idee loslaten, kunnen mannen en vrouwen naast elkaar in balans samenleven.’

Bekijk ook onderstaande Engelstalige video over Renaissance-vrouwen. Daarin komt heel duidelijk naar voren hoe er vanuit kerkelijke instanties en wereldse hoven naar vrouwen werd gekeken.

Een andere belangrijke bijdrage aan het Querelle des Femmes werd geschreven door Anna Maria van Schurman (1607-1678). In het Latijn schreef zij een ‘verhandeling over de geschiktheid van de vrouwelijke geest voor de wetenschap en letteren’. Toen in 1636 de Universiteit Utrecht werd opgericht, maakte Van Schuurman een openingsgedicht, in het Latijn. Ook mocht zij als eerste vrouw colleges volgen aan deze universiteit. Omdat dit ongebruikelijk was voor vrouwen werd er speciaal voor haar een loge ingericht, waar zij ongezien door mannen het onderwijs kon volgen. Onderstaande video toont een aflevering van ‘Verleden van Utrecht’ over Anna Maria van Schurman.

Een van de laatste vrouwen een bijdrage leverde aan het Querelle des Femmes was Mary Wollstonecraft (1759-1797) met haar ‘A Vindication of the Rights of Woman: with Strictures on Political and Moral Subjects’ in 1792. Daarin stelt zij dat vrouwen van nature niet inferieur zijn aan mannen, maar dat gebrek aan de juiste educatie er wel toe kan leiden dat mannen zich superieur voelen aan vrouwen. Ze stelt dat mannen én vrouwen als rationele en gelijkwaardige mensen moeten worden beschouwd en dus dezelfde educatie moeten krijgen. Wollstonecraft stierf vlak na de geboorte van haar dochter, de schrijfster van Frankenstein, Mary Shelley. Onderstaande video geeft een impressie van het leven en werk van Mary Wollstonecraft.

© Karin Haanappel

Uit het boek Herstory of Art door Karin Haanappel
Meer informatie: www.herstoryofart.nl